Image Image Image Image Image Image Image Image Image

Week van het Lege Gebouw

09 Jun

By

No Comments

Van leegstand naar maatschappelijke doelen

09/06/2017 | By | No Comments

Reflectie op de Week van het Lege Gebouw 2017, Soesterberg

De Week van het Lege gebouw (WvhLG) is een zoektocht van zes gemengde studententeams die een tweede leven voor een leegstaand pand onderzoeken en ontwerpen. De vijfdaagse pressure-cooker is een inspirerende manier om de generatie van morgen klaar te stomen voor de praktijk van herbestemming. Het H-team droeg bij aan de coaching van de teams en de jurering van de plannen, en leerde op 22 mei hoe zij maatschappelijke doelen willen realiseren door herbestemming.

De Officierscasino Soesterberg, onderwerp van de Week van het Lege gebouw 2017.

Officierscasino Soesterberg, onderwerp van de Week van het Lege gebouw 2017

Het voormalig Officierscasino in Soesterberg was het onderwerp van de zoektocht. Dit pand wordt beheerd door ANNA Vastgoed & Cultuur in opdracht van het Rijksvastgoedbedrijf. H-teamlid en directeur van ANNA Vastgoed & Cultuur Willemijn de Boer bood de locatie aan als studieobject aan onderzoeksinstituut CLUE van de Vrije Universiteit Amsterdam. Er namen zo’n 50 studenten en docenten deel. Zij verschaften elkaar ‘denkruimte’ voor het ontwikkelen van concepten voor herontwikkeling. Ideeën die je in de praktijk niet zo snel tegenkomt, omdat ze niet gehinderd worden door de financiële ‘logica’ van de vastgoedmarkt en er geheel eigen strategieën op nahouden.

Kamperen, vloggen en zagen
Want…welke ontwikkelaar kampeert er vijf dagen lang in de buurt van een leeg gebouw? De studenten deden het. Wie maakt er een vlog om een herbestemming aan de man te brengen? De studenten deden het. Wie komt er op het idee een gat te zagen in de gevel van een rijksmonument? De studenten deden het (nou ja, niet echt natuurlijk…). De opzet van de WvhLG is simpel: je sluit jezelf met een groepje lotgenoten vijf dagen op in een leeg gebouw en aan het eind presenteer je in 10 minuten zo overtuigend mogelijk je voorstel aan een vakjury.

Spectrum aan voorstellen
Het Officierscasino, in 1941 als Soldatenheim gebouwd door de Duitse bezetter, was onderdeel van vliegbasis Soesterberg. Het ligt op ruim een kilometer afstand van de landingsbaan. De deelnemers studeerden in multidisciplinaire teams op de karakteristieken van de locatie. Drie van de zes teams legden in hun plan letterlijk een verband naar de luchtvaartgeschiedenis. Het spectrum van voorstellen bestreek een variatie aan publiekstrekkers: van aerodynamische uitkijktorens voor dagtoeristen tot een ontmoetingsplek waar researchafdelingen van luchtvaartbedrijven samenwerken met ecologen. Andere referenties waren het maken van zichtlijnen tussen het Officierscasino en de landingsbaan of het doortrekken van de grafische laag van gele pijlen die de ingang van het Nationaal Militair Museum markeren.

Van energie tot eenzaamheid
Sommige teams ontwikkelden de kern van hun plan door hergebruik van de bestaande ’hardware’. Die ideeën ontstonden in de loop van de week, toen een batterij experts de teams als sparringpartners bezocht in hun werkkamers. Ondernemer Carel Bense inspireerde één van de teams om de landingsbaan te zien als solar runway waar zonnewarmte wordt opgewekt in buizen onder het asfalt. Een ander team stelde voor van het Officierscasino een ontmoetingsplek te maken die generaties met elkaar verbindt: een soort verpleeghuis nieuwe stijl. In plaats van termen als ‘dagverzorging’ of ‘kantine’ te gebruiken, wordt het gebouw ingedeeld langs een ‘droomlijn’ in trefpunten zoals ‘Combuis’, ‘Pupillenbunker’ en ‘Generaal Lokaal’. Studenten in de naburige woningen krijgen een korting op hun huur als ze een paar uur per week buddy voor een bewoner willen zijn. Een team met veel internationale studenten stelde hier een plan tegenover dat inzette op het bieden van uiteenlopende belevingen: van een escape room (geïnspireerd op het verleden van de plek) tot een gemeenschapshuis met een XL-formaat schaakbord.

Rust en natuur
De Provincie Utrecht maakte duidelijk dat de aantrekkingskracht van het gebied vooral samenkomt in de begrippen rust en natuur. Een team stelde daarom een (rustig) weekendje Soesterberg voor als businesscase: ontspannen, eten en overnachten in het Officierscasino. Het plan lokt fietsers en wandelaars in de Utrechtse Heuvelrug naar Soesterberg. Ander idee: ruimte geven aan de natuur om het gebouw op den duur helemaal over te laten nemen. Althans, in woorden, want een schets of visualisatie van de gedroomde groene herbestemming ontbrak.

Gemis
Het was niet het enige team dat het plan vooral met woorden tot leven wekte. Er waren weinig studenten van ontwerpopleidingen aanwezig. Dat gold ook voor de opleidingen vastgoed en facility management, met als gevolg dat in geen enkel voorstel een rekensom was opgenomen. En dat is een groot gemis als het op herbestemmen aankomt. Want ook erfgoed is vastgoed en dus speelt financiële knowhow een niet te onderschatten rol.

Onder de indruk
Hoofdsponsor van de WvhLG 2017, AM Consult, was ondanks de ontbrekende vastgoedkennis onder de indruk van de variatie aan plannen. Het bedrijf onderstreepte dat het niet het hoogste doel was om realiseerbare plannen te ontwerpen. Daar zijn al genoeg ontwikkelaars, architecten en andere adviseurs mee bezig. Uit de voorstellen sprak vooral een grote sensitiviteit rondom hergebruik, zowel in fysieke als in maatschappelijke zin. De financiële onderbouwing mag dan in de praktijk vaak de doorslag geven, ook ‘in het echt’ gaat het mede om het doel dat je met een investering dient.

Maatschappelijke thema’s
De disciplines erfgoedstudies en bouwkunde waren goed vertegenwoordigd. Wellicht dat de deelname vanuit andere opleidingen tot meer complete plannen had geleid. Maar belangrijker was dat het de nieuwe generatie er alles aan gelegen is om maatschappelijke thema’s centraal te stellen door bijvoorbeeld eenzaamheid tegen te gaan, verdere opwarming van de aarde te voorkomen of gemeenschappen aantrekkelijke publieke ruimtes te bieden om samen te werken. Wie had ooit gedacht dat een door de Nazi’s gebouwd Soldatenheim zich daarvoor zou lenen…

 

Dit artikel is een ingekorte versie van het gelijknamige artikel op Platform VOER, opinieplatform voor erfgoed en ruimte.

Van 18 t/m 22 mei werd de vijfde editie van de Week van het Lege gebouw georganiseerd. Zie voor artikelen, foto’s en interviews met deelnemers aan alle vijf de edities van de onderwijsweek: www.weekvanhetlegegebouw.nl

Initiatiefnemers editie 2017:
Onderzoeksinstituut CLUE+ / Vrije Universiteit (Master Heritage Studies)

De editie 2017 werd mede mogelijk gemaakt door:
AM CONSULT
ANNA Vastgoed & Cultuur
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Provincie Utrecht

12 Mei

By

No Comments

H-team bij Week van het Lege Gebouw

12/05/2017 | By | No Comments

Werken aan innovatieve strategieën voor leegstand met studenten, docenten en praktijkexperts uit verschillende disciplines. Dat is waar de vijfde editie van de Week van het Lege gebouw (WvhLG) om draait. De WvhLG vindt dit jaar plaats van 18 tot en met 22 mei in Soesterberg.

De casus van deze editie is het voormalige Officierscasino in Soesterberg, gebouwd tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Duitse bezetter. Dit monumentale pand biedt een uitgelezen kans om onderzoekers en studenten met verschillende achtergronden uit te dagen na te denken over de toekomst van deze fascinerende en betekenisvolle plek, in de context van de actuele ontwikkelingen in het omliggende gebied.

De plek
Het gebouw heeft een bewogen geschiedenis: het werd ontworpen en gebouwd als ontspanningsoord voor hogergeplaatste Duitse militairen. In tegenstelling tot veel andere door de bezetter gebouwde objecten werd het Officierscasino niet gesloopt. Na de oorlog kreeg het een bestaan als internaat van de KLM. Aangezien het gebouw niet permanent wordt gebruikt, wil de eigenaar (het Rijksvastgoedbedrijf) het verkopen. Tot de verkoop is het monument in beheer van ANNA Vastgoed & Cultuur. De gemeenschap van Soest kan het gebouw gebruiken voor culturele en sociale activiteiten, zoals de jaarlijkse huttenbouwweek en andere feestelijkheden.

H-team draagt bij aan kennisontwikkeling
Willemijn de Boer, H-teamlid en directeur van ANNA Vastgoed & Cultuur, stelt het Officierscasino beschikbaar als experimenteerruimte om aan nieuwe ideeën voor herbestemming te werken. Studenten, docenten en praktijkexperts werken op interdisciplinaire wijze samen en profiteren daarmee van de ‘vrije denkruimte’ die de WvhLG biedt. Het H-team draagt niet alleen de casus aan voor de week, diverse H-teamleden nemen ook deel aan het programma als expert of als jurylid bij de eindpresentaties.

De deelnemers worden aangemoedigd de gebouwopgave te relateren aan belangrijke ruimtelijke opgaven in de directe omgeving van het gebouw. Het voorheen afgesloten militaire landschap wordt namelijk ontsloten als recreatiegebied. Welke betekenis hebben de historische en architectuurhistorische waarden van het Officierscasino in het vinden van een nieuwe functie voor deze plek, te midden van deze landschappelijke transformatie?

De Week van het Lege Gebouw is gratis te bezoeken.
Bekijk het publieksprogramma van de WvhLG.

14 Jun

By

No Comments

Studentenplannen WvhLG over energietransitie

14/06/2016 | By | No Comments

Van 19 tot en met 23 mei vond voor de vierde keer de Week van het Lege Gebouw (WvhLG) plaats. Gedurende vijf dagen werkten studenten, docenten en praktijkexperts uit verschillende disciplines samen aan innovatieve ideeën voor leegstand. Dit jaar stond in het teken van energietransitie. Ruim 65 studenten en docenten staken hún energie in ideeën voor herbestemming van een monumentele energiecentrale in Amsterdam. Ook het H-team was vertegenwoordigd.

Met het thema Energie als driver of change lag de nadruk op de uitdaging hoe we in de toekomst als samenleving energie willen produceren, opslaan, distribueren en gebruiken. Leegstandsproblematiek vereist nieuwe denk- en samenwerkingsvormen. Daarom werden verschillende opleidingen samengebracht om de beleidsmakers en ontwerpers van morgen klaar te stomen om op interdisciplinaire wijze innovatieve ideeën voor duurzame vormen van herbestemming te ontwikkelen.

Duurzaamheidsgedachte
De week leverde zeven concrete ideeën op voor herbestemming van de energiecentrale. De duurzaamheidsgedachte ging verder dan dubbelglas en groene daken. Het idee om te herontwikkelen vanuit flexibiliteit, tijdelijk gebruik en het adaptieve vermogen van een pand is een vorm van herontwikkelen die in de praktijk nog maar nauwelijks voet aan de grond heeft gekregen. Maar de studenten lieten zien dat het in een kort tijdbestek wel degelijk lukt met slimme ideeën te komen, en zich te verplaatsen in partijen die hun leegstaande vastgoed beter willen benutten.

Kijk op www.weekvanhetlegegebouw.nl voor meer informatie over de WvhLG.
De Hogeschool van Amsterdam organiseerde de WvhLG 2016 vanuit het lectoraat bouwtransformatie (lector Frank Suurenbroek).

04 Mei

By

No Comments

Week van het Lege Gebouw 2016

04/05/2016 | By | No Comments

De vierde editie van de Week van het Lege Gebouw vindt plaats van 19 tot en met 23 mei in een energiecentrale in Amsterdam. In zeven multidisciplinaire teams maken zestig studenten plannen voor het lege gebouw. Hierbij worden ze begeleid door docenten van verschillende opleidingen. Het H-team stond in 2013 aan de wieg van de eerste editie van deze workshop. Dit keer nemen H-teamleden Hilco van der Wal en Gerben van Dijk deel als experts.

Het decor van de workshop is een markante oude energiecentrale aan de Hoogte Kadijk 400. Het gebouw speelde in het verleden een belangrijke rol in het gebruik van elektriciteit voor Amsterdam. De energiecentrale is nog gedeeltelijk in gebruik. Het benodigd volume voor de transformatoren is al gereduceerd, maar kan in de toekomst gereduceerd worden tot ongeveer 1/8 van de oorspronkelijke installatie. Dit vormt aanleiding om ideeën te ontwikkelen om een groot gedeelte van het gebouw een nieuwe bestemming te geven.

Energietransitie
Energievoorziening is een vraagstuk voor de toekomst en vormt daarmee inspiratie voor een hergebruikstrategie voor het gebouw. De combinatie met het thema energietransitie sluit aan bij de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam (IABR) 2016 The next economy. De eindpresentatie van de plannen vindt plaats op maandagmiddag 23 mei. De resultaten van de workshopweek worden opgenomen in de IABR-tentoonstelling. Deze is te bezoeken tot en met 10 juli.

Lees hier verder over de Week van het Lege Gebouw…
Lees hier verder over de IABR…

Het onderbuikgevoel

15/06/2015 | By | No Comments

“Wie had dat ooit kunnen denken: de vreselijke kantorenzone rondom station Sloterdijk, waar het altijd lijkt te regenen, is hip aan het worden” – Felix Rottenberg, Het Parool, 6 juni 2015

Het lege kantoorpand ‘La Cascade’ vormde van 4 t/m 8 juni het onderwerp van de derde editie van de Week van het Lege gebouw. In de afsluitende paneldiscussie werd duidelijk dat de 50 deelnemende studenten niet alleen opvallende nieuwe ideeën voor herbestemming hadden bedacht, ze keerden zich daarmee ook tegen de ‘spreadsheet-logica’ van de vastgoedsector. Het percentage leegstand op Sloterdijk ligt boven de 20%. De studenten voelden zich daardoor uitgedaagd het gebouw in kwestie maar ook de omgeving te activeren. Maar tijdens de week werd duidelijk dat vastgoedeigenaren de problemen met de leefomgeving rondom hun eigendom niet als hún probleem zien.

De gemeente geeft aan dat er op Sloterdijk in de nabije toekomst aan de urgente vraag naar woningen in de stad gehoor gegeven worden. Maar omdat er vooralsnog weinig van deze plannen te zien is, kwam bij de deelnemende studenten de vraag op waarom er niet ook nú al gewerkt wordt om de omgeving te verlevendigen en aantrekkelijker te maken. Eén van de studenten sprak vanuit het onderbuikgevoel de eigenaar van het gebouw direct aan: “Zou het nou niet veel beter voelen als je met zo’n leeg pand aan de slag gaat in plaats van het leeg te laten staan?”

Op herbestemming van lege kantoren tot hotels is de afgelopen al flink geoefend. Door recente projecten (horeca / clubs / werkplaatsen voor creatieve industrie) ontstaat de indruk dat Sloterdijk weleens hip zou kunnen worden, merkt Felix Rottenberg op in Het Parool. Maar hoe komt ‘hip Sloterdijk’ dan tot stand? Plannen voor Sloterdijk laten zien dat op de locaties van lege kantoren grootschalige woningbouw wordt geprojecteerd. Van studentencomplexen en kleine huurwoningen tot (luxe) appartementen, Sloterdijk mag flink op de schop. Hoeveel daarvan zal er in de bestaande voorraad worden gerealiseerd?

De vraag is of het lukt met de transformatie van de afzonderlijke gebouwen de leefomgeving een kwalitatieve impuls te geven. Investeerders en de gemeente Amsterdam zouden beslist zorgvuldiger om mogen gaan met de inpassing van infrastructuur en het groen. De openbare ruimte in Sloterdijk is bij de aanleg slordig en zonder gevoel ontworpen. Dat kan én moet, als de wijk een nieuw en gemengder profiel krijgt, een stuk beter.

The Dam, Amsterdam Sloterdijk

The Dam, voorbeeld van een leegstaand kantoor op Amsterdam Sloterdijk

Bierviltjes PROVADA

Bierviltjes die bezoekers op de PROVADA uitdaagden na te denken over leegstand

Deels parallel aan de Week van het Lege gebouw vond even verderop in de RAI de jaarlijkse PROVADA vastgoedbeurs plaats. Een ‘hot topic’ was hoe de vraag naar woningen in de grote steden beantwoord gaat worden. Op de PROVADA deelde het H-team bierviltjes uit met rekensommetjes erop. Een voorbeeld: In Amsterdam is in 2014 slechts 22% van de woningbehoefte (1129 woningen) in leegstaand vastgoed gerealiseerd. En dat terwijl in Amsterdam 1,3 miljoen vierkante meter kantoren leeg staat en herbestemd zou kunnen worden. Wat vinden eigenaren en beleggers hier eigenlijk van? Zou een evenwichtiger inrichting van de stad, waarin bijvoorbeeld aandacht is voor groen en voetgangersroutes niet een gunstiger klimaat kunnen creëren voor de toekomst hun vastgoed? Kan de kwaliteit van de leefomgeving als graadmeter gelden in plaats van winstmarges van beleggers of aandeelhouders?

In Nieuwegein, waar de kantoortransformatie stevig wordt aangepakt, zijn het niet alleen de gemeente en woningcorporaties die de leegstand te lijf gaan, ook bewoners staan in de rij om in de tot appartementen verbouwde kantoren te trekken. De vraag naar kwalitatief goede woningen voor een goede prijs is enorm, het maakt veel bewoners dan niet zoveel uit dat in een voormalig kantoor wonen.

De studenten die driftig studeerden op ‘het lege gebouw’ weten ondertussen hoe de vastgoedsector in elkaar zit. Het excel-sheet met fictieve boekwaarden wordt nog veelvuldig uit de prullenbak gevist als er opeens een investeerder langs komt met een zak duiten. Zolang die niet langskomt, gebeurt er niets. En of dat nou goed voelt of niet, het draait toch om de centen. Kom op zeg.

door: Teun van den Ende, H-team

> Lees meer:

www.weekvanhetlegegebouw.nl
– Wiesman, A., ‘Hoe transformeer ik een doorsnee kantoorgebouw?’, Platform VOER, 8 juni 2015
– Wiesman, A., ‘Vastgoedlogica clasht met ideeën nieuwe generatie’, Platform VOER, 15 juni 2015
– Hendriksma, M., ‘Waarom kantoortuinen de toekomst zijn’, Vrij Nederland, 2 juni 2015 (o.a. over de aanpak van lege kantoren in Nieuwegein)

Werken aan leegstand in de Week van het Lege Gebouw

30/05/2015 | By | No Comments

H-teamlid Gerben van Dijk is op maandag 8 juni panellid bij de eindpresentaties van De Week van het Lege Gebouw, een intensief workshopprogramma in het kader van de problematiek met betrekking tot leegstand. Hij is namens het H-team gevraagd aan het einde van het programma te reflecteren op het werk van de deelnemersgroepen.

De Week van het Lege Gebouw vindt dit jaar voor het eerst plaats in Amsterdam. Van 4 tot en met 8 juni wordt in groepsverband gewerkt aan plannen voor een leegstaand pand met studenten en docenten van verschillende opleidingen in heel Nederland. De casus van dit jaar is La Cascade, voormalig hoofdkantoor van de Gemeentewaterleidingen Amsterdam. Het thema van dit jaar is Get Real! De deelnemers gaan aan de slag met een urgent vastgoedprobleem: miljoenen vierkante meters kantoorruimte in Nederland staan leeg. Welke nieuwe vraag bestaat er naar dit soort gebouwen, hoe kan daar slim op worden ingespeeld, en welk financieel haalbaar plan past hierbinnen?

foto Johannes van Assem

foto Johannes van Assem

La Cascade
Condensatorweg 54, Amsterdam

Maandag 8 juni vanaf 16:00 uur
met om 17:00 korte pitches en een paneldiscussie met diverse gasten

Lees hier meer over het programma.